‘ด้วยเกล้า’ หนึ่งในภาพยนตร์เทิดพระเกียรติเรื่องสำคัญของวงการหนังไทย

Home / bioscope, หนังไทย / ‘ด้วยเกล้า’ หนึ่งในภาพยนตร์เทิดพระเกียรติเรื่องสำคัญของวงการหนังไทย

ด้วยเกล้า 03

ย้อนไปช่วงเวลาที่ประเทศไทยกำลังเฉลิมฉลองในวโรกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ ในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2530 บัณฑิต ฤทธิ์ถกล ผู้กำกับภาพยนตร์ไทยรุ่นใหม่ ที่ในช่วงเวลานั้นพึ่งประสบความสำเร็จทั้งด้านรายได้และรางวัลจากผลงานหนัง 2 เรื่องคือ ‘คู่วุ่นวัยหวาน’ (พ.ศ. 2529 – ได้รับรางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ สาขาผู้แสดงประกอบฝ่ายชายยอดเยี่ยม โดย วัชระ ปานเอี่ยม) และ ‘ปัญญาชนก้นครัว’ (พ.ศ. 2529 – ได้รับรางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ สาขารางวัลภาพยนตร์สร้างสรรค์สังคมยอดเยี่ยม) ก็มีความตั้งใจจะทำภาพยนตร์เพื่อเทิดพระเกียรติสักครั้งในชีวิตคนทำหนัง จนกลายมาเป็น ‘ด้วยเกล้า’ หนังไทยเรื่องสำคัญที่พูดถึงผู้คนซึ่งใช้ชีวิตตามแนวทางพระราชดำรัสของ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศ อีกทั้งยังเป็นอีกหนึ่งผลงานหนังชิ้นเอกในชีวิตการทำงานของตัวบัณฑิตเองอีกด้วย

ด้วยเกล้า 05
บัณฑิต ฤทธิ์ถกล ในกองถ่ายทำภาพยนตร์ ‘ด้วยเกล้า’ (พ.ศ.2530)

ธนธรณ์ ฤทธิ์ถกล ลูกสาวคนเดียวของบัณฑิตได้เล่าถึงแรงบันดาลใจของพ่อถึงการทำหนังเรื่อง ‘ด้วยเกล้า’ ในหนังสือที่ระลึกงานพระราชทานเพลิงศพ ‘The Director ฉากชีวิต…บัณฑิต ฤทธิ์ถกล’ เอาไว้ว่า “สำหรับ ‘ด้วยเกล้า’ พ่อตั้งโจทย์ไว้ว่า จะต้องเป็นหนังที่แสดงออกถึงความจงรักภักดี ความเคารพเทิดทูน และเป็นการบันทึกถึงพระราชกรณียกิจที่พระองค์ทรงทำ แต่ต้องเป็นบันทึกที่มีเรื่องมีราวเป็นหนัง ไม่ใช่บันทึกที่เป็นสารคดี และที่สำคัญคือ อยากนำเสนอความคิดว่าการที่จะรักในหลวง วิธีการที่ถูกต้องคือการประพฤติปฏิบัติตัวเจริญรอยตามพระองค์ท่าน ด้วยการเป็นคนเสียสละ มีเมตตาอดทน และมีความบากบั่นวิริยะอุตสาหะ” ซึ่งทั้งหมดนี้ก็ได้กลายเป็นที่มาของบุคลิกในตัวละคร เสาคำ ตัวละครเอกของเรื่อง แสดงโดย จรัล มโนเพ็ชร ซึ่งได้รับรางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ประจำปี พ.ศ.2530 ในสาขานักแสดงนำฝ่ายชายยอดเยี่ยม

ด้วยเกล้า 04

หนังบอกเล่าเรื่องราวของ เสาคำ (จรัล มโนเพ็ชร) ชาวนาจากภาคเหนือ ที่พยายามเบียดเสียดผู้คนจนเก็บเมล็ดข้าวพระราชทานได้ไป 1 กำมือเล็กๆ จาก พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญในวันพืชมงคล ณ ท้องสนามหลวง ในปีแรกที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศ พระราชทานข้าวเปลือกจากแปลงทดลอง ในวังสวนจิตรลดา (ในเหตุการณ์จริง ปีแรกที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศพระราชทานเมล็ดพันธุ์ข้าว อยู่ในช่วงประมาณ พ.ศ. 2505-2507) และด้วยความรัก เทิดทูนและศรัทธาใน ‘ข้าวของพ่อ’ เสาคำก็ได้หว่านข้าวเหล่านั้นลงในผืนดินที่แห้งแล้ง ท่ามกลางความดูหมิ่นจากคนในครอบครัว ธรรมชาติที่โหดร้าย และความไร้น้ำใจ ของนายทุนแม่เลี้ยงเงินกู้ ซึ่งรับบทโดย นฤมล นิลวรรณ ที่ฝากฝีมือในบทบาทนี้ไว้ได้ อย่างถึงใจจนโดนคนเกลียดไปพักใหญ่ แต่สุดท้ายด้วย ฝนหลวง ซึ่งเปรียบเสมือน ‘น้ำพระทัยของในหลวง’ เสาคำกลับมายืนหยัดได้ด้วยผลผลิตที่งดงาม ดวงตาที่เปี่ยมประกายความสุข และรวงข้าวสุกอร่ามเต็มอ้อมแขน (นอกจากนี้ยังมีสองนักแสดงคู่ขวัญ สันติสุข พรหมศิริ และ จินตหรา สุขพัฒน์ ร่วมแสดงด้วย ซึ่งทั้งคู่ก็ได้มาร่วมงานกับบัณฑิตอีกครั้งในผลงานเรื่องต่อมาอย่าง ‘บุญชูผู้น่ารัก’ ในปี 2531 อันเป็นจุดเริ่มต้นของหนังภาคต่อที่ประสบความสำเร็จสูงสุดเรื่องหนึ่งของวงการหนังไทย และของตัวบัณฑิตเองด้วย)

ด้วยเกล้า 01

‘ด้วยเกล้า’ เป็นหนังไทยเพียงเรื่องเดียวที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเพลงพระราชนิพนธ์ จำนวน 9 เพลงมาใช้ในเรื่องคือ สายฝน, ลมหนาว, ชะตาชีวิต, อาทิตย์อับแสง, ยามเย็น, แสงเดือน, แสงเทียน, ใกล้รุ่ง และ ยิ้มสู้ โดยเพลงพระราชนิพนธ์ในเรื่อง เรียบเรียงเสียงประสานโดย พระเจนดุริยางค์, หม่อมหลวง อัศนี ปราโมช และ ปราจีน ทรงเผ่า และสำหรับดนตรีประกอบภาพยนตร์นั้นแต่งโดย ดำรงค์ ธรรมพิทักษ์

ด้วยเกล้า 02

เมื่อออกฉาย ‘ด้วยเกล้า’ กลับไม่ประสบความสำเร็จทางด้านรายได้เท่าที่ควร ทั้งที่ผู้หลักผู้ใหญ่คนสำคัญในบ้านเมืองขณะนั้น ต่างออกมาสนับสนุนหนังเรื่องนี้อย่างเต็มที่ แต่ในปีนั้น ‘ด้วยเกล้า’ กลับกวาดรางวัลไปได้หลายเวที ไม่ว่าจะเป็น รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ประจำปี พ.ศ.2530 ในสาขา ‘ภาพยนตร์เกียรติยศแนวสร้างสรรค์ยอดเยี่ยม’ และสาขา ‘เพลงนำภาพยนตร์ยอดเยี่ยม’, รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2530 ในสาขา ‘ภาพยนตร์ยอดเยี่ยม’, ‘นักแสดงนำชายยอดเยี่ยม’ โดย จรัล มโนเพ็ชร, ‘บทภาพยนตร์ยอดเยี่ยม และ ‘เพลงและดนตรี ประกอบยอดเยี่ยม’

ด้วยเกล้า

**เรียบเรียงจากหนังสือที่ระลึกงานพระราชทานเพลิงศพ
‘The Director ฉากชีวิต…บัณฑิต ฤทธิ์ถกล’ เมื่อวันที่ 17 มกราคม 2553

ติดตามข่าวสารและเทรนด์หนังจากทั่วทุกมุมโลกได้ที่ facebook : BIOSCOPE Magazine

BANNER176