รื้อหิ้งหนังเก่า : ‘รักแห่งสยาม’ (2007) 10 ปีแห่งหนังรักที่ทั้งอ่อนโยนและอื้อฉาวที่สุดครั้งหนึ่งของวงการหนังไทย

Home / bioscope / รื้อหิ้งหนังเก่า : ‘รักแห่งสยาม’ (2007) 10 ปีแห่งหนังรักที่ทั้งอ่อนโยนและอื้อฉาวที่สุดครั้งหนึ่งของวงการหนังไทย

องค์ประกอบของหนังเรื่องนี้ล้วนมีสภาวะสุ่มเสี่ยงหลายอย่างเมื่อครั้งเข้าฉาย ไม่ว่าจะเป็นความยาวร่วมสองชั่วโมงครึ่ง, ประเด็นการค้นพบเพศสภาพและตัวตนของตัวละครวัยรุ่นที่ได้รับการนำเสนออย่างจริงจัง (ภายใต้หน้าหนังที่โปรโมทแบบหนังรักวัยรุ่นใสๆ ทั่วไป) รวมถึงมุมมองอันแยบคายที่มีต่อสังคมและยุคสมัยซึ่งถึงถ่ายทอดผ่านความคับข้องภายในครอบครัว อย่างไรก็ตาม ชูเกียรติ ศักดิ์วีระกุล ก็ได้พิสูจน์ให้เห็นว่า ‘รักแห่งสยาม’ มีคุณค่าพอที่สามารถยืนอยู่ในวงการหนังไทยได้

ด้วยลีลาการเล่าที่อ่อนโยนทว่าเจือด้วยความอื้อฉาว ปรุงแต่งด้วยนัยยะที่เปิดให้ผู้ชมได้ใช้วิจารณญาณและสามารถต่อยอดคิดไปได้เรื่อยๆ เป็นหนังที่ไม่ได้แค่ดูจบแล้วหมดกัน แต่ยังสามารถหยิบยกมาพูดถึงได้ในหลากหลายมิติ ซึ่งหลายปีที่ผ่าน ‘รักแห่งสยาม’ ยังคงถูกพูดถึงอยู่เสมอ และส่งต่ออิทธิพลต่อคนทำหนังในรุ่นต่อมาอย่างมากมาย เราจึงขอหยิบเอาบทความจากนิตยสาร BIOSCOPE ฉบับที่ 100 ซึ่ง ‘รักแห่งสยาม’ ถูกรวบรวมไว้เป็นหนึ่งใน “100 หนังไทยแห่งทศวรรษ พ.ศ. 2543 – 2552” ในวาระครบรอบ 10 ปีในการฉายอย่างเป็นทางการในปีนี้

‘รักแห่งสยาม’ : เสียงที่ไปถึง

โดย กิตติภัต แสนดี

ปัญหาของสัมพันธภาพระหว่างมนุษย์ การพบและการลาจาก ความไม่แน่นอนในเพสสภาพ และความคลุมเครือในตัวตนอันเบาบางของมนุษย์ เหล่านี้เป็นหัวข้อที่หนังนอกกระแสในไทยหลายเรื่องได้สอบถาม ตีแผ่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าพเจ้าเชื่อว่ามีหนังหลายเรื่องที่พูดถึงหัวข้อชวนหนักหัวและจริงจังนี้ได้ดีกว่า ‘รักแห่งสยาม’ แต่ข้าพเจ้าก็จำเป็นต้องพูดถึงหนังเรื่องนี้อยู่ดี เพราะน่าไม่มีหนังแนวนี้เรื่องใดที่สร้างกระแสทั้งในและนอกกลุ่มคนรักหนังได้มากเท่า

แต่ทำไมข้าพเจ้าถึงเอากระแสการรับรู้ของสังคมเป็นเกณฑ์หลัก แล้วตัดสินว่า ‘รักแห่งสยาม’ เป็นหนังเรื่องหนึ่งที่มีความสำคัญกับวงการหนังไทยในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา? ไม่ให้ความเป็นธรรมแก่หนังนอกกระแสเกินไปหรือไม่?

คำตอบน่าจะอยู่ที่ว่า หนังดีกว่าศิลปะแบบอื่น โดยเฉพาะศิลปะในอดีตอย่างไร?

เทธีด้านวัฒนธรรมชาวเยอรมัน วอลเทอร์ เบนจามิน ก็จะตอบว่า เพราะหนังเป็นสื่อที่ทำซ้ำได้ง่าย เข้าถึงคนหมู่มาก ไม่เหมือนภาพวาดปูนปั้นสมัยโบราณที่หากอยากจะดู จะสัมผัส ก็ต้องรอสัมผัสของจริงดั้งเดิมเท่านั้น และหนังยังดีตรงที่สามารถสอดแทรกข้อความทางการเมืองเข้าไปได้

ข้อผิดพลาดของเบนจามินน่าจะมีอยู่อย่างเดียวคือ เขาตายไปแล้ว และไม่สามารถเห็นพัฒนาการของวงการหนังในปัจจุบันได้ เพราะปัจจุบันไม่ใช่หนังทุกเรื่องที่จะเข้าถึงมวลชนได้

ในขณะที่หนังชุดหนึ่งพยายามจะสถาปนาอำนาจของมายาคติของผู้สับสนในเพศสภาวะของตนเองว่าเป็นผิดปกติ เป็นตัวตลก สมควรได้รับการบำบัด หรือนำเสนอผู้ที่ไม่แน่ใจในความสัมพันธ์ของตนเองในฐานะคนโลเลใจง่ายไร้ศีลธรรม หนังอีกชุดหนึ่งพยายามต่อสู้กับนิยามแบบนั้นแล้วบอกกัยมวลชนว่า เรื่องเพศสภาวะสามารถแตกต่างกันได้ตามประสบการณ์ของแต่ละคน และเรื่องสัมพันธภาพอาจผุกร่อนร้างราได้ตามธรรมชาติ แต่ผลที่เกิดขึ้นคือ หนังแบบนี้กลับกลายเป็นหนังเฉพาะกลุ่ม

และคำว่า ‘หนังเฉพาะกลุ่ม’ ก็มีความหมายในตัวมันเองว่าไม่ใช่หนังที่มวลชนอยากดู แม้จะเข้ามาดุได้หรือแม้อยากดู ก็อาจไม่สมหวัง เพราะจะมีผู้หวังดีไม่ให้ฉาย หรือให้ฉายก็ทำได้อย่างจำกัดสถานที่ หนังเฉพาะกลุ่มจึงล้มเหลวในจุดประสงค์ทางการเมืองของตนเอง คือไม่สามารถให้ความเป็นธรรมกับกลุ่มคนที่มันอยากปกป้อง ด้วยเหตุผลเดียวคือ ไม่สามารถเรียกมวลชนเข้าร่วมบทสนทนาที่มันตระเตรียมเอาไว้ได้

แต่ ‘รักแห่งสยาม’ พยายามไม่ให้ตัวเองเป็นหนังเฉพาะกลุ่ม ทั้งยังผ่านการอนุมัติงบประมาณจากนายทุนรายใหญ่มาได้ ทั้งยังดึงนักแสดงนำร่วมแสดงได้อีก รายได้ 42 ล้านบาท ประกอบกับรอบฉายพิเศษเพิ่มเติมตามสถานที่ต่างๆ ก็น่าจะช่วยยืนยันว่ามีคนจำนวนมากเข้าร่วมบทสนทนาบทนี้ แม้ว่ามันอาจเป็นบทสนทนาที่ประนีประนอม กระมิดกระเมี้ยน ไม่เฉียบขาดรุนแรงเหมือนหนังเฉพาะกลุ่มหลายเรื่อง และอาจจะไม่ลงตัวลื่นไหลในการถ่ายภาพและการเล่าเรื่อง

ปรากฏการณ์ที่หนังซึ่งพูดถึงตัวตนแท้จริงของมนุษย์ได้รับความสนใจจากมวลชนและช่วยจุดไฟวิวาทะเรื่องเพศและความสัมพันธ์ ตามเว็บไซต์และกลุ่มชุมชนต่างๆ ทั้งที่พัวพันกับวงการหนังอยู่ก่อนแล้ว และทั้งที่ไม่เคยเกี่ยวข้องกับวงการหนังเลย เหล่านี้ทำให้ ‘รักแห่งสยาม’ มีความพิเศษเหนือไปกว่าหนังนอกกระแสอื่นๆ ที่พยายามจะพูดเรื่องเดียวกัน เป็นความพิเศษที่ข้าพเจ้าอยากให้มีในหนังไทยทุกๆ เรื่อง

บทเรียนจากเรื่องนี้ที่ข้าพเจ้าคิดได้อย่างหนึ่งก็คือ การจะพูดเรื่องที่อยู่นอกกระแสและความเคยชิน อาจมีความจำเป็นเป็นต้องใช้การตลาดที่ไม่ตรงไปตรงมา (บันทึกเตือนความจำ : ก่อนหนังเรื่องนี้จะฉาย ก็ประชาสัมพันธ์ในฐานะหนังรักวัยรุ่นธรรมดา) แต่คำถามที่ค้างคาใจก็คือ กลยุทธ์ดังกล่าวยั่งยืนหรือไม่ และจะทำซ้ำความสำเร็จแบบนี้อีกได้อย่างไร


ติดตามข่าวสารและเทรนด์หนังจากทั่วทุกมุมโลกได้ที่ BIOSCOPE Magazine
หรือสั่งซื้อนิตยสารไบโอสโคปฉบับล่าสุดและย้อนหลังได้ที่ store.mbookstore.com