รื้อหิ้งหนังเก่า : Breathless (1960) – จุดตัดของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ ที่สร้างขึ้นโดยชายชื่อ ‘ฌ็อง-ลุก โกดาด์’

Home / bioscope / รื้อหิ้งหนังเก่า : Breathless (1960) – จุดตัดของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ ที่สร้างขึ้นโดยชายชื่อ ‘ฌ็อง-ลุก โกดาด์’
BIOSCOPE Breathless ฌ็อง-ลุก โกดาด์

“มันเป็นหนังที่ทำให้คนหนุ่มสาวอยากทำหนัง”

“โลกภาพยนตร์จะถูกแบ่งเป็นยุค ก่อนอวตาร และ หลังอวตาร” นั่นคือคำโฆษณาของหนังเรื่อง Avatar ซึ่งมีแต่อนาคตที่จะเป็นผู้บอกได้ว่าคำดังกล่าวนั้นเป็นจริงหรือไม่ แต่สิ่งที่เป็นจริงไปแล้วก็คือ โลกภาพยนตร์นั้นมียุค ‘ก่อน Breathless’ และ ‘หลัง Breathless’

Breathless (1960) ถูกสร้างขึ้นโดยนักวิจารณ์หนุ่มจากนิตยสาร กาเยส์ ดู ซีเนมา 2 คน คนหนึ่งกำกับและเขียนบท – ฌ็อง-ลุก โกดาด์ ส่วนอีกคนแต่งเนื้อเรื่อง– ฟรองซัวส์ ทรุฟโฟต์ และทั้งสองคนเบื่อความซ้ำซากของหนังฝรั่งเศสจนต้องลุกขึ้นมา ‘ปฏิวัติ’ ซึ่งต่อมาเขาและเพื่อนพ้องได้กลายเป็นกลุ่ม ‘คลื่นลูกใหม่ฝรั่งเศส’ (French New Wave) ซึ่งระลอกคลื่นของพวกเขาได้เปลี่ยนโฉมหน้าของภาพยนตร์

เนื้อหาของ Breathless เป็นเรื่องที่แสนเรียบง่ายอย่างที่กลายเป็นคำพูดคลาสสิกของโกดาด์ว่า “การทำหนังนั้นง่ายจะตาย ขอแค่มีผู้หญิงและปืนก็พอ” มันเป็นเรื่องกวนๆ ของความรักและอาชญากรรมระหว่างหนุ่มนักขโมยรถมาดเท่ (ฌ็อง-ปอล เบลมงโด) ที่ฆ่าตำรวจจนทำให้เขาถูกประกาศจับไปทั่ว แต่กระนั้นเขาก็ยังอยากให้นักศึกษาสาวอเมริกันสุดเก๋ที่มีอาชีพเสริมเป็นคนขายหนังสือพิมพ์ (จีน ซีเบิร์ก) เดินทางไปอิตาลีกับเขาด้วย

นี่คือเนื้อเรื่องกวนๆ ซึ่งโกดาด์ได้รับอิทธิพลจากหนังอเมริกัน แต่วิธีการที่เขาเลือกเล่าและเลือกถ่ายคือสิ่งชวนฉงน โกดาด์ทำกับภาพยนตร์ประหนึ่งว่ามันเป็นของเล่นชิ้นหนึ่งที่ประกอบกันแบบเดิมๆ ซ้ำๆ กันมาหลายสิบปี จนเขาทนไม่ไหวก็เลยปามันลงพื้นให้แตกเป็นเสี่ยงๆ จากนั้นก็ประกอบมันขึ้นมาใหม่ในแบบที่เขาอยากลองดู

ดังนั้นคุณจะไม่มีวันรู้ว่าช็อตนี้จะยาวกี่นาที แล้วมันจะตัดไปรับกับภาพอะไร ฉากนี้จะจบที่ตรงไหน แล้วฉากหน้าจะเป็นอะไร แล้วกล้องจะตั้งอยู่ตรงไหน โกดาด์ทำให้ทุกอย่างเป็นอิสระออกจากกัน อยู่ดีๆ ตัวละครก็อาจจะหันมาคุยกับคนดู และในหลายฉากพวกเขาก็หันหลังให้กับคนดูแล้วพูดคุยกันเองหน้าตาเฉย

Breathless คือหนังที่ทำให้รู้ว่าจังหวะของหนังสามารถรื้อใหม่ได้หมดหนัง เรื่องนี้มีจังหวะสดใหม่คล้ายกับการด้นของเพลงแจ๊ซ (อันเป็นดนตรีประกอบหนังเรื่องนี้ด้วย) โกดาด์ถ่ายทำใน 4 สัปดาห์โดยมิได้ขออนุญาตใครทั้งสิ้น หนังถ่ายท้องถนนของปารีสโดยนำเสนอในแบบที่ผสมความรู้สึกของวัยรุ่นและโลกที่กำลังคึกคัก และสิ่งที่สำคัญที่สุดก็คือ การจัมป์คัต (jump cut) หรือการตัดต่อแบบโดดๆ ทำให้เกิดมิติของการเล่าเรื่องแบบใหม่ขึ้นมา การจัมป์คัตนี้เป็นเหตุบังเอิญด้วยซ้ำ เพราะว่าโกดาด์ได้ฟิล์มที่ใช้ถ่ายหนังเรื่องนี้จากการไปขอเศษฟิล์มเหลือๆ ของหนังเรื่องอื่นๆ ดังนั้นเขาจึงต้องค้นหาวิธีถ่ายทำและเล่าเรื่องโดยใช้ฟิล์มให้น้อยที่สุด นั่นเองด้วยการสั่งคัตขณะที่นักแสดงกำลังเล่นอยู่ จากนั้นก็นำเอาฟิล์มไปต่อโดยไม่แคร์ความต่อเนื่อง

“โกดาด์นำจุดเสียเปรียบทุกอย่างมาเปลี่ยนให้เป็นสไตล์” วิลเลียม ฟรีดกิน ผู้กำกับเรื่อง The Exorcist กล่าว “คุณลองดูหนังอย่าง Paranormal Activity (2007) สิ นั่นล่ะคือลูกหลานของโกดาด์ เพราะมันเรียนรู้จากโกดาด์ทั้งในแง่ความดิ้นรนท่ามกลางข้อจำกัด และการทำให้กล้องมีส่วนร่วมกับเนื้อเรื่อง”

เราจะพูดถึง Breathless ไม่ได้ถ้าปราศจากความรักและความเท่ของ ฌ็อง-ปอล เบลมงโด ผู้ใส่แว่นดำ สูบบุหรี่ สวมเสื้อนอก และทำตัวเหมือนมาเฟียอเมริกันตลอดเวลา รวมทั้ง จีน ซีเบิร์ก สาวน้อยที่พลิกภาพลักษณ์ของนางเอกภาพยนตร์ไปอย่างสิ้นเชิงเพราะ เธอทำให้รู้ว่านางเอกไม่จำเป็นต้องหยาดเยิ้ม แต่การมีผมสั้นทรงพิกซี่ การใส่เสื้อยืดโดยไม่ใส่เสื้อชั้นใน การใส่แว่นตาเก๋ๆ หรือการเป็นคนธรรมดาที่สุดนั่นล่ะคือสิ่งที่คนหนุ่มสาวต้องการ และมิใช่เพียงรูปลักษณ์ภายนอกเท่านั้น หากยังรวมถึงความมั่นใจ ความเป็นอิสระ การควบคุมอำนาจทางเพศ และการไม่ต้องฟูมฟายกับผู้ชายให้มากนัก นั่นล่ะคือการปฏิวัติ

หนังเหมือนกับการผสมผสานระหว่างเพลงแจ๊ซและปรัชญา ทั้งในแง่เนื้อหา สไตล์ และทัศนคติ มันยังเป็นหนังที่ทำให้คนหนุ่มสาวยุค 60 ตระหนักว่า หนังสามารถเป็นศิลปะตัวแทนของยุคสมัยได้ มันเป็นหนังที่ทำให้คนอยากทำหนัง เฉกเช่นคนรุ่นก่อนที่มีความรู้สึกว่าอยากลุกขึ้นมาเป็นนักเขียน นี่คือคนทำหนัง ที่ทำให้ มาร์ติน สกอร์เซซี ลุกขึ้นมาปฏิวัติหนังอเมริกันกลางยุค 70 นี่คือผลงานที่ทำให้ เควนติน ทารันติโน ลุกขึ้นมาปฏิวัติหนังอเมริกันกลางยุค 90 และนี่คือแรงบันดาลใจที่ทำให้ หว่องกาไว ปฏิวัติหนังฮ่องกงด้วย Chungking Express

**จากบทความ “ฌ็อง-ลุก โกดาด์  จุดเริ่มต้น / จุดล่าสุด ของขบถ” โดย ไกรวุฒิ จุลพงศธร ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสาร BIOSCOPE ฉบับ 104 (กรกฏาคม 2553)

ติดตามข่าวสารและเทรนด์หนังจากทั่วทุกมุมโลกได้ที่ BIOSCOPE Magazine
หรือสั่งซื้อนิตยสารไบโอสโคปฉบับล่าสุดและย้อนหลังได้ที่ store.mbookstore.com