กระสือ กระสือยายสาย น้ำเงิน บุญหนัก

‘ผีที่เพิ่งสร้าง’ เบื้องลึกและที่มาของ กระสือ

Home / bioscope / ‘ผีที่เพิ่งสร้าง’ เบื้องลึกและที่มาของ กระสือ

ภาพของกระสือคือ หญิงสาวคอขาด ผมเผ้ารุงรัง ต่ำจากคอลงมามีเพียงไส้พวงใหญ่กับแสงไฟวอมแวม ล่องลอยหาของเน่าของสกปรกกิน กลายเป็นตำนานและภาพจำอย่างเป็นทางการของคนไทย แต่ภาพของกระสือซึ่งมีแต่หัวกับไส้นั้น แท้จริงแล้วเพิ่ง ‘ถูกสร้าง’ ขึ้นก่อนหน้านี้เพียงไม่นาน พูดให้ถึงที่สุดคือตั้งแต่ปี 2511 ในวันที่มันถือกำเนิดออกมาในฐานะการ์ตูนผี ก่อนจะตอกย้ำให้ผู้คนจดจำไปตลอดกาลผ่านโลกการเล่าเรื่องในแบบภาพยนตร์

 

กำเนิดกระสือ

‘กระสือ’ ถูกสร้างขึ้นมาจากจินตนาการของนักเขียนการ์ตูนไทยมือหนึ่งของยุคนั้นอย่าง ทวี วิษณุกร หรือ ทวี เย็นฉ่ำ จากเรื่อง ‘กระสือสาว’ ที่เป็นการ์ตูนสร้างชื่อให้เขานับตั้งแต่นาทีที่มันถูกตีพิมพ์ครั้งแรกนั่นเอง และกลายเป็นภาพจำของกระสือที่มีหัวและไส้ลอยเคียงกันไปในชายป่าของหมู่บ้านเล็กๆ ในชนบทของคนไทยทั้งประเทศในเวลาต่อมา

ทวีเกิดในครอบครัวมอญที่มีวัฒนธรรมบูชาผีบรรพบุรุษอย่างเหนียวแน่นทำให้เขาหลงใหลและฝังใจกับเรื่องลึกลับรอบตัวเสมอ กระทั่งเมื่อย่างเข้าวัยกระทง ทวีเข้าเรียนที่เพาะช่างและเริ่มวาดรูปนับตั้งแต่นั้น ความที่ต้องหาเงินเรียนเองด้วยทำให้เขารับจ้างวาดภาพและเขียนการ์ตูนส่งสำนักพิมพ์น้อยใหญ่ต่างๆ รวมถึงสำนักพิมพ์บรรลือสาส์น ที่ตีพิมพ์งานให้เขามากมายในเวลาต่อมา

กระสือสาวบุกเข้าโลกหนัง

กระสือสาว (2516, ส. เนาวราช) โดยบริษัทศรีสยามโปรดั๊กชั่น นำแสดงโดย พิศมัย วิไลศักดิ์ และ สมบัติ เมทะนี ขณะที่ทวีเองร่วมแสดงในบทรับเชิญ กลายเป็นภาพยนตร์ที่ได้รับความนิยมสุดขีดทันทีที่ออกฉาย กับภาพสาวสวยผู้ปรากฏแต่เพียงหัวล่องลอยเพียงลำพังในความมืดกับไส้หนึ่งพวง

จากนั้นจึงตามมาด้วยกระสือในเวอร์ชั่นภาพยนตร์โทรทัศน์และละคร ที่ยิ่งโหมกระพือความนิยมและทำให้ภาพจำของกระสือที่ต้องเป็นผีผู้หญิงลอยมาเปล่าเปลี่ยวกลางค่ำกลางคืนกับไส้ของเธอเพื่อหาของเหม็นเน่ากันนั้น ย้ำลงในความทรงจำของคนไทย ไม่ว่าจะเรื่อง ‘กระสือ’ ปี 2518 ของค่ายดาราฟิล์ม (ซึ่งฟีเวอร์มากจนมีความยาวถึง 200 ตอน!) แต่ดูเหมือนว่า ยิ่งกระสือโด่งดังมากเท่าไหร่ ภาพจำของคนไทยที่มีต่อผู้หญิงหัวขาดกับไส้ของหล่อนก็ยิ่งเป็นที่จดจำมากขึ้นเท่านั้น จนกลายไปเป็นว่า หลายคนเข้าใจ(ผิด)ไปว่านั่นคือกระสือจริงๆ ไม่ใช่กระสือที่เพิ่งสร้าง และหยิบจับมันมาสร้างเป็นหนังเป็นละครโดยปราศจากการร้องขอ

ลิขสิทธิ์ของกระสือ

และปี 2537 ที่ ‘กระสือ’ ถูกนำมาทำเป็นละคร ก็ยิ่งทวีความหลอนจนส่งให้ น้ำเงิน บุญหนัก ที่รับบทเป็น ยายสาย ตัวละครซึ่งเป็นกระสือในเรื่องกลายเป็น Talk of the Town แห่งยุค!

แต่รอบนี้ ด้วยความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนว่ากระสือ (กับหน้าตาที่ทวีออกแบบ) เป็นผีไทย ทำให้ทีมงานนำภาพลักษณ์กระสือหัวขาดมาใช้ในละครโดยไม่ได้มีการแจ้งบอกทางทวีซึ่งเป็นผู้ออกแบบรูปลักษณ์กระสือที่คนรู้จักเสียก่อน ทำให้เกิดการฟ้องร้องกันอยู่หลายวัน ด้วยเหตุผลว่า กระสือหัวขาดกับไส้นั้นเป็นทรัพย์สินทางปัญญาของเขา เช่นเดียวกับตัวการ์ตูนอย่าง โดราเอมอนหรือดรากอนบอล ที่ใครจะนำไปใช้ในเชิงธุรกิจก็ต้องขออนุญาตก่อนทั้งนั้น

เช่นเดียวกับ ตำนานกระสือ (2002) หนังจากผู้กำกับ บิณฑ์ บรรลือฤทธิ์ ที่ถูกฟ้องเนื่องจากนำรูปลักษณ์กระสือหัวขาดไปใช้โดยไม่มีการขออย่างถูกต้อง และสุดท้ายผู้กำกับดังเป็นฝ่ายยอมความไปในที่สุด

ด้านหนึ่งแล้ว นี่จึงแทบจะกลายเป็นบันทึกการเดินทางของ ‘กระสือ’ และการเดินทางของ ‘การ์ตูนไทย’ ในวันที่มันเป็นที่รู้จัก เป็นที่นิยม ไปจนถึงวันที่มันจางหายไปจากสังคมไทยเราเงียบๆ เช่นเดียวกับเรื่องอื่นในอดีตอีกจำนวนมาก

แต่วัดจากภาพจำและการประกอบสร้างรูปลักษณ์ของกระสือให้สังคมไทยมาเป็นเวลายาวนาน เราอาจพูดได้ว่า ชั่วชีวิตการเป็นนักวาดของทวีนั้น นับได้ว่าเขาได้สร้างสิ่งที่เปี่ยมอิทธิพลและทรงพลัง เป็นภาพจำของคนไทยมาตราบจนทุกวันนี้

*เรียบเรียงจากบทความ ผีที่เพิ่งสร้าง เบื้องลึกและที่มาของ กระสือ จากนิตยสาร BIOSCOPE ฉบับที่ 182 โดย พิมพ์ชนก พุกสุข