Denis Villeneuve Doppelganger Enemy Us จอร์แดน พีล เดอนีส์ วิลล์เนิฟ

รู้จัก ด็อพเพิลเก็งเงอร์ (doppelgänger) ร่างซ้ำและแฝดปีศาจในความเชื่อโบราณผ่านหนังโลก

Home / bioscope / รู้จัก ด็อพเพิลเก็งเงอร์ (doppelgänger) ร่างซ้ำและแฝดปีศาจในความเชื่อโบราณผ่านหนังโลก

เราเดาว่าเรื่องราวของ ด็อพเพิลเก็งเงอร์ (doppelgänger) อาจไม่ใช่คำแปลกใหม่สำหรับคนดูหนังนัก เนื่องจากหลายต่อหลายครั้ง มันได้ปรากฏตัวเป็นตัวเรือหลักในหนังโลกหลายๆ เรื่อง โดยเฉพาะล่าสุดกับ Us (2019, จอร์แดน พีล) ที่ครอบครัวหนึ่งพบว่ามีกลุ่มคนหน้าตาเหมือนพวกเขาทุกระเบียดนิ้ว ออกตามสังหารพวกเขาอยู่!

ตามความเชื่อโบราณของตะวันตก ด็อพเพิลเก็งเงอร์คือแฝดนรกหรือร่างซ้ำที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกันทางสายเลือด เชื่อกันว่าหากปรากฏตัวให้เห็นแล้วจะนำความโชคร้ายมาให้ร่างต้น ก่อนที่ในเวลาต่อมา ศัพท์นี้จะกลายเป็นคำเรียก ‘คนหน้าเหมือน’ ทั่วไปเฉยๆ อย่างไรก็ตาม แนวคิดที่ว่าด็อพเพิลเก็งเงอร์คือร่างของปีศาจนั้นถูกบันทึกไว้เป็นครั้งแรกๆ ในงานเขียนของ ฟรานซิส กรูส เรื่อง A Provincial Glossary ตั้งแต่ปี 1978 แต่ใช้ศัพท์ภาษาอังกฤษว่า fetch เพื่อใช้บรรยายถึง “ผีของคนเป็น” ซึ่งเป็นแนวคิดเดียวกันกับด็อพเพิลเก็งเงอร์ โดยนักวิเคราะห์อธิบายว่า อีกนัยหนึ่ง ร่างซ้ำเหล่านี้สะท้อนถึง ‘ตัวตนที่สอง’ (alter egos) ของแต่ละคน ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้ทั่วไปในเทพนิยายและตำนานพื้นบ้านโบราณทั่วโลก อย่างที่เราจะพบว่าแนวคิดแบบ ‘ร่างเสมือน’ นี้ยังปรากฏในความเชื่อโบราณของอียิปต์ในชื่อ ka ซึ่งหมายถึงวิญญาณที่มีเรือนร่างและตัวตนที่สัมผัสได้ ทั้งยังมีความทรงจำเดียวกันร่างต้นด้วย

ภาพเขียน How They Met Themselves โดย ดังเต กาเบรียล ร็อตเซตติ จิรตกรชาวอังกฤษ

มีเรื่องเล่าของ โยฮันน์ วูล์ฟกัง ฟอน เกอเทอ นักเขียนชาวเยอรมันว่าเขานั้นถูกตามล่าโดย ‘แฝดปีศาจ’ ของตัวเอง ระหว่างขี้ม้าอยู่ในแคว้นอาลซัส เขาก็เห็น ‘ตัวเอง’ ในชุดสีเทาขลิบทอง ขี่ม้าหายไปในทิศสวนทางกันกับเขา อีกแปดปีต่อมา เกอเทอผ่านถนนสายนั้นอีกครั้ง ในทิศทางตรงกันข้าม และตะลึงงันเมื่อนึกขึ้นได้ว่าเขาในตอนนี้สวมชุดสีเทาขลิบทอง -ดังที่เคยปรากฏให้ตัวเองเห็นเมื่อนานมากแล้ว

อีกกรณีหนึ่งคือเรื่องราวของ เอมิลี ซาเก็ต ซึ่งเป็นที่รู้จักในฐานะ ‘หญิงสาวที่ไม่มีอยู่จริง’ เพราะแม้เธอไม่เคยเห็นร่างซ้ำของตัวเอง แต่คนรอบตัวเธอล้วนเป็นประจักษ์พยานว่าพวกเขาเห็น ซาเก็ตทำงานเป็นคุณครูอยู่ในโรงเรียน และแม้จะสอนได้ดีแต่เธอก็ย้ายสถานที่ทำงานบ่อยมาก ในปี 1845 มีนักเรียน 13 ชีวิตระบุว่าเห็นซาเก็ตอีกคนหนึ่งยืนข้างๆ ร่างต้นแบบของเธอ และลอกเลียนพฤติกรรมของครูพวกเขาอย่างไม่มีผิดเพี่้ยน อีกครั้ง -และอีกสถานที่- ร่างซ้ำปรากฏอยู่ข้างๆ ซาเก็ตขณะที่เธอกำลังรับประทานอาหาร โดยเธอระบุว่าระหว่างที่ร่างซ้ำปรากฏตัวขึ้นนั้น เธอจะเวียนหัวและมำอะไรแทบไม่ได้เลย ทั้งยังสงสัยว่าตัวเองอาจจะ “อ่อนแอเกินกว่าจะเป็นฝ่ายควบคุมอีกร่างได้”

นั่นจึงเป็นเหตุผลให้ซาเก็ตย้ายโรงเรียนบ่อยๆ เมื่อมีคนเห็นร่างซ้ำของเธอปรากฏตัวขึ้น หากแต่มันยังไม่หยุดเพียงเท่านั้น อีกหลายหนต่อมา มีนักเรียนเป็นพยานว่าพวกเขาเห็นคุณครูซาเก็ตนั่งอยู่บนเก้าอี้ที่ห้องพักครูอย่างเงียบสงบ ขณะที่อีกร่างนั้นอยู่ที่สนามหญ้านอกอาคาร และเมื่อเรื่องราวของเธอได้รับการบอกต่อปากต่อปากไปเรื่อยๆ หนำซ้ำซาเก็ตเองยังไม่สามารถจัดการให้ร่างซ้ำหายไปได้ เธอจึงต้องย้ายที่ทำงานเสียเอง

อดีตประธานาธิบดีสหรัฐฯ อย่าง อับราฮัม ลินคอล์น เคยเล่าถึงเหตุการณ์ที่เขาเผชิญหน้ากับร่างซ้ำของตัวเองไว้ในหนังสือ Washington in Lincoln’s Time บันทึกและเรียบเรียงโดย โนอาห์ บรูคส์ ตีพิมพ์เมื่อปี 1894 โดยข้อความนั้นระบุว่า “เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นหลังจากการเลือกตั้งของข้าพเจ้าในปี 1860 เมื่อข่าวคราวมาถึงอย่างล้นหลามและรวดเร็ว มีการเฉลิมฉลองด้วยการร้อง ‘hurrah, boys, -เนื้อเพลงจากเพลง Battle Cry of Freedom’ ข้าพเจ้าจึงเหนื่อยมากและรีบกลับบ้านเพื่อไปพักผ่อน ข้าพเจ้าทิ้งตัวลงบนโซฟาใหญ่ในห้อง ตรงกันข้ามคือโต๊ะทำงานซึ่งมีกระจกแกว่งไกวอยู่ด้านบน […] เมื่อมองในกระจกนั้น ข้าพเจ้าเห็นเงาสะท้อนของตัวเองเกือบเต็มๆ ร่าง แต่ใบหน้าของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าสังเกตว่ามันมีสองเงาสะท้อนแยกจากกันและมีระยะห่างอยู่ ปลายจมูกของทั้งสองห่างกันราวสามนิ้ว

“ข้าพเจ้าสนใจ -และอาจจะขวัญหนีด้วย จึงลุกขึ้นและมองเข้าไปในกระจก แต่ภาพนั้นหายไปเสียแล้ว เมื่อกลับมานอนก็เห็นอีกครั้ง อย่างชัดเจนทีเดียว เป็นไปได้ว่าจะชัดกว่าครั้งก่อนด้วย แล้วข้าพเจ้าจึงสังเกตว่าอีกใบหน้าหนึ่งนั้นซีด -สักห้าเท่า- อีกใบหน้าหนึ่ง ข้าพเจ้าลุกขึ้น สิ่งนั้นหายไปอีก ข้าพเจ้าจึงออกไป ความตื่นเต้นนั้นจึงละลายหายเมื่อเวลาผ่านไปได้สักชั่วโมงหนึ่ง เกือบๆ แล้วล่ะ ข้าพเจ้าก็รู้สึกเหมือนว่ามันมีเรื่องบางอย่างเกิดขึ้นนะและรบกวนจิตใจข้าพเจ้าพอสมควร

“ข้าพเจ้ากลับบ้าน บอกเมียข้าพเจ้าถึงเรื่องที่เกิดขึ้น อีกไม่กี่วันต่อมาข้าพเจ้าได้ทำการทดลองนั้นอีกครั้ง (หัวเราะ) แน่ล่ะ! เจ้าสิ่งนั้นมันกลับมา แต่หลังจากนั้นข้าพเจ้าไม่เคยนำเจ้าผีนั้นกลับมาได้อีกเลยแม้ข้าพเจ้าจะพยายามแสดงให้เมียดูสักกี่ครั้งก็ตามที หล่อนเป็นกังวลมาก และคิดว่าเป็น ‘สัญญาณ’ ของบางอย่างที่ทำให้ข้าพเจ้าชนะการเลือกตั้งเป็นหนที่สอง ซึ่งใบหน้าเศร้าหมองนั้นเป็นลางบอกเหตุที่บอกได้ว่าข้าพเจ้าอาจอยู่ไม่ถึงวาระสุดท้ายของชีวิตตัวเอง”

อย่างไรก็ตาม มีคนพยายามอธิบายว่าด็อพเพิลเก็งเงอร์อาจจะเป็นตัวตนที่สองของเรา ไม่ใช่ในฐานะเรือนร่างแต่เป็นบทบาทที่เราแสดง หรืออีกตัวตนหนึ่งที่ต่างไปจากตัวเราเอง (ยกตัวอย่างเช่น ซูเปอร์แมน กับ คลาร์ค เคนต์ ซึ่งเป็นคนคนเดียวกัน แต่มีคนละสถานะและตัวตน) และด้วยแนวคิดแบบนี้ มันยังถูกนำมาใช้ในหนัง Enemy (2013, เดอนีส์ วิลล์เนิฟ) โดยในหนังนั้นว่าด้วยศาสตราจารย์มหาวิทยาลัย (เจค จิลเลนฮาลล์) ที่พบว่าตัวเองมีรูปร่างหน้าตาเหมือนนักแสดงปลายแถวคนหนึ่ง จึงลงมือตามสืบหาเรื่องราวอันนำไปสู่ความตื่นตะลึงในท้ายที่สุด และประสาหนังของวิลล์เนิฟ ตัวละครของจิลเลนฮาลได้ถูกวิเคราะห์ว่าเป็นไปได้ทั้ง ‘ร่างซ้ำ’ และจิตสำนึกอันบีบคั้นที่เขาถูกกดดันจากภาระการงาน ตลอดจนเมียท้องแก่ โดยวิลล์เนิฟได้ใช้เรื่องราวของด็อพเพิลเก็งเงอร์ผสานกับเรื่องของแมงมุมและความเครียดเขม็งของตัวละครเพื่อเล่าเรื่อง

ขณะที่ Doppelganger (1993, อาวี เนเชอร์) ว่าด้วยเรื่องของชายหนุ่มที่ตกหลุมรักหญิงสาว แต่กลับต้องหนีให้พ้นจากการตามล่าของร่างซ้ำของหล่อนด้วย และ Another Me (2013, อิซาเบล ค็อยเซ็ต) เล่าถึงหญิงสาวที่พบว่าตัวเองถูกสะกดรอยตาม… จากคนที่มีใบหน้าเหมือนเธอ รูปร่างเหมือนเธอและความทรงจำเหมือนเธอทุกระเบียดนิ้ว

เรื่องของร่างซ้ำนั้นถูกนำมาใช้เป็นองค์ประกอบในโลกภาพยนตร์อย่างชาญฉลาดและแยบคาย ดังที่พีล ผู้กำกับเรื่อง Us เคยให้ความเห็นไว้ว่า “ผมเคยได้ยินตำนานเรื่องด็อพเพิลเก็งเงอร์และผมว่ามันเป็นภาพแทนของประเด็นที่ผมอยากสื่อได้ นั่นคือภาวะการไม่กล้าเผชิญหน้ากับตัวเอง และมันสะท้อนความรู้สึกผิด ความบอบช้ำ ความหวาดกลัวและความเกลียดชังที่ซุกซ่อนอยู่ภายใต้ความตลก สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่เราไม่ยอมเผชิญหน้าด้วย ฉะนั้น เมื่อมันปรากฏตัวออกมา มันจึงออกมาอย่างบ้าคลั่งถึงที่สุด”

BIOSCOPE Theatre 
เสาร์ที่ 27 เมษายน
Enemy
รับชมได้ 24 ชม.
ทาง movie.mthai.com/bioscopetheatre

Image may contain: 1 person, text

ตัวอย่าง BIOSCOPE Theatre เมษายน 2019