The Departed (จบ) คนนอกกับคนใน…แก่นกับกระพี้

Home / วิจารณ์หนัง / The Departed (จบ) คนนอกกับคนใน…แก่นกับกระพี้

สัปดาห์ที่แล้ว เกริ่นกันยาวๆ ถึงวัฒนธรรมและแนวทางรวมไปถึง ‘ควัน’ ที่มักจะ ‘ลอย’ อยู่ในหนังของ มาร์ติน สกอร์เซซี (ท่อประปาบ้าง…ควันจากครัวบ้าง…และไอจากถ้วยกาแฟบ้าง…)

มาถึงวันศุกร์จะต้องจบแล้วและจะต้องพูดถึงแง่มุมในหนังอย่างจริงจังเสียที ผมเคยแสดงความเห็นไปแล้วใน ‘เนชั่นสุดสัปดาห์’ ว่า สัญลักษณ์อย่างหนึ่งที่สะท้อนธีมของหนังหรือแก่นของเรื่องค่อนข้างชัดเจน นั่นก็คือ ‘หนู’ ที่คลานออกมาตอนท้ายเรื่อง ซึ่งหนูนั้นก็เคยปรากฏออกมาอยู่บ้างจากการล้อเสียงของ แฟรงค์ ที่ทำเสียงจี๊ดๆ ว่า เพราะบ้านเมืองนั้นชอบมีคนชั่วกัดกร่อนองค์กรนั่นเอง ทำให้องค์กรไม่ว่าจะดีหรือร้ายก็จะถึงกาลล่มสลาย

บางที ผมคิดเอาว่า คนเขียนบทคงต้องการด่าอเมริกันนั่นเอง ที่ชอบแทรกแซงทำตัวเป็น ‘หนู’ ในชาติอื่นๆ จากภาวะการเมือง

The Departed ไม่ใช่งานที่ผมชอบที่สุดของ มาร์ตี้ แต่มันคือหนังเรื่องหนึ่งที่แสดงถึงความสามารถอย่างแยบยลของเขา มีรายละเอียดหลายอย่างที่อยากจะลองชวนผู้อ่าน “คม ชัด ลึก” ลองสังเกตดูนะครับ

1.เมื่อ บิลลี่ กับ โคลิน ต่างเล่นบท ‘หนอนบ่อนไส้’ ให้หน่วยงานตัวเอง แฟนสาวของ โคลิน ที่แอบมีอะไรกับ บิลลี่ ก็เกิดตั้งท้อง แล้วหนังก็ไม่เฉลยจริงๆ จังๆ เสียด้วยว่า ลูกในท้องนั้น แท้จริงแล้วใครคือพ่อ (หรือถ้าหนังจะบอก…เราจะเชื่อได้แค่ไหน) ลูกในท้อง มีอะไรเชื่อมโยงกับหนอนบ่อนไส้บ้าง…ลองคิดดู จะได้คำตอบ

2.หลายๆ ครั้ง ภาพการเดินของ บิลลี่ นั้น ถูกจับภาพจากระยะกลาง (medium shot) ให้เห็นว่า เขากำลังเดินอยู่ตามบล็อกต่างๆ ของตึกและอาคารสูง ภาพของ บิลลี่ นั้น มีลักษณะคล้ายๆ กับ ‘หนู’ ที่ติดอยู่ใน ‘กับดัก’ คือออกไปไม่ได้ คลานๆ จี๊ดๆ… ไม่มีที่ไป…หนูในภาพแทนนั้น จึงไปเชื่อมโยงอะไรกับหนูที่ แฟรงค์ ด่าไว้ หรือหนูที่อยู่ในตอนท้าย

3.บิลลี่ กับ โคลิน นั้น ไปๆ มาๆ ก็ต้องสลับที่ทางกัน สลับสถานภาพกัน ขณะที่ บิลลี่ เป็น ‘คนใน’ ของกรมตำรวจ จู่ๆ อะไรก็ทำให้เขากลายเป็น ‘คนนอก’ ด้วยใจความว่าเป็นโจรหรือผู้ร้าย จากสังคมกระแสหลัก

4.คนในปลอมๆ อย่าง โคลิน กับคนนอกจำเป็นอย่าง บิลลี่ นั้น เอาเข้าจริงๆ แล้ว มันก็มีนัยไปถึง สิ่งที่ มาร์ติน สกอร์เซซี เจตนาพูดผ่านตัวละครหลายคนในเรื่องนี้ว่า มนุษย์เรานั้น เอาเข้าจริงๆ แล้ว จะมีสักกี่คนกันที่ ‘เป็นอะไร’ กันจริงๆ ดังที่ตอนต้นเรื่องผู้ใหญ่ในกรมตำรวจพูดว่า คุณอยากเป็นตำรวจจริงๆ โดยหน้าที่ หรืออยากเป็นตำรวจแบบใครหลายคนที่เพียงเพราะชอบโชว์ตรา และพกปืน พร้อมด้วยท่ากร่างๆ

5.จากข้อ 4 ขยับขยายมาถึงคำด่าของตัวละครว่า เรามักจะมีกระพี้อยู่ในการทำงาน พูดง่ายๆ ก็คือมีแต่เปลือกนั่นเอง ฉะนั้น ระหว่าง คนนอกกับคนใน จึงมีอะไรเชื่อมโยงอยู่กับแก่นและกระพี้ ที่สังคมยุคใหม่เลือกเป็น

6.คำว่า citizen ถูกนำมาใช้ในหนัง โดยเขียนบนกระดาษ ใครรู้บ้างทำไมถึงเขียนคำนี้ (ลองคิดดูดีๆ จะพบว่ามันมีความหมายเชื่อมกับสิ่งที่ โคลิน กับ บิลลี่ ต้องการในหนัง)

7.ฉากหนึ่ง หรือมากกว่าหนึ่งครั้ง… การตามจับของฝ่ายตำรวจ (ซึ่งมีสภาพเหมือนแมว) ไล่ตามจับพรรคพวกของ แฟรงค์ (ซึ่งมีสภาพเหมือนหนู) นั้น เมื่อจับไม่ได้ในบางครั้ง นั่นก็เพราะว่า กล้องเทคโนโลยีที่ทันสมัย ไม่สามารถถ่ายให้เห็นอะไรจากด้านหลังของสถานที่นั้น ฉากหนึ่ง มีตัวละครฝ่ายตำรวจพูดว่า มันอยู่ด้านหลังของพื้นที่ กล้องเรามองไม่เห็น คำว่ามองไม่เห็นในด้านหลังนั้น ก็คือนัยที่ต้องการบอกว่า ตัวละครเองก็ไม่สามารถรู้ได้ว่า ใครอยู่ข้างหลังตัวเอง ซึ่งก็คือ หนอนบ่อนไส้ นั่นเอง

8.แทบตลอดเวลา ตัวละครมักปรากฏตัวในที่คับแคบ (ห้องครัว, ลิฟต์, ยามวิกาล, ในรถ ฯลฯ) อีกทั้งตกอยู่ภายใต้ฉากที่สลัวทั้งสิ้น หนังต้องการจะบอกว่าพวกเขาล้วนกำลังดำรงชีวิตอยู่ภายใต้ด้านมืดที่มัวหม่นของสังคม โดยมี ‘ควัน’ ที่ลอยออกมาจากของเน่าเหม็น เป็นสัญลักษณ์เน้นย้ำอีกครั้ง

9.The Departed ต้องการจะเสนอแนวคิดที่ว่า สิ่งที่สำคัญที่สุดของมนุษย์เราก็คือ ตัวตนของเรา แต่หลายครั้งทั้งที่เราพยายามจะรักษามันไว้ เราก็กลับสูญเสียมันไป และสิ่งที่สังคมคืนให้เราก็เป็นตัวตนปลอมๆ เช่น การทำความเคารพ (ซึ่งก็ทำไปตามหน้าที่) เกียรติยศที่มอบให้ (หลังจากตายไปแล้ว) ในงานศพ (ทั้งๆ ที่คนตายคือผู้ถูกต้อง และคนได้รับการเสนอยศฐาบรรดาศักดิ์นั้น คือผู้ร้าย)

นี่คือ 9 รายละเอียดที่กระจัดกระจายในหนังให้เราได้คิดตาม ซึ่งถ้าการดูหนังสักเรื่อง ทำให้เราคิดอะไรบ้าง

นั่นก็นับว่าคุ้มค่าแล้ว

บายไลน์ : นันทขว้าง สิรสุนทร
giengi@yahoo.com

ที่มาจากหนังสือพิมพ์