รวมเรื่องน่ารู้ว่าด้วย ‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ ของในหลวงรัชกาลที่ ๙

Home / bioscope, Uncategorized / รวมเรื่องน่ารู้ว่าด้วย ‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ ของในหลวงรัชกาลที่ ๙

ในอดีตนั้น ‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ ของ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีความใกล้ชิดกับคนไทยอย่างมาก เนื่องด้วยภาพยนตร์ชุดเหล่านี้ เคยสร้างบรรยากาศการดูหนังอันแสนครึกครื้นเป็นประวัติการณ์ ด้วยแสดงให้เห็นถึงพระอัจฉริยภาพด้านภาพยนตร์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๙ รวมถึงพระราชอิริยาบถอันงดงาม และความทุ่มเททรงงานหนักของพระองค์ ภาพยนตร์ส่วนพระองค์จึงเสมือนได้ประสานรวมใจไทยทั้งผองให้ประชาชนในช่วงเวลานั้นได้เชื่อมโยงจิตใจกับสถาบันกษัตริย์ ทั้งยังสลักสำคัญในแง่บทบันทึกอันยิ่งใหญ่ของแผ่นดินไทยในรัชสมัยของพระองค์

และถัดจากนี้ คือ ๓ เรื่องราวน่ารู้เกี่ยวกับ ‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ ของในหลวงรัชกาลที่ ๙ ผู้ทรงอุปถัมภ์อุ้มชูสื่อศิลปะอย่าง ‘ภาพยนตร์’ เรื่อยมา

(ที่มาของภาพเปิด : หนังสือ ‘โครงการศึกษาเพื่อการอนุรักษ์ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’)

ที่มา : หนังสือ ‘โครงการศึกษาเพื่อการอนุรักษ์ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’

ต้นกำเนิดภาพยนตร์ส่วนพระองค์

‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ ชุดแรกได้รับพระราชทานออกฉายสู่สายตาประชาชนชาวไทย เมื่อวันที่ ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ โดยประกอบด้วย (๑) ภาพยนตร์พระราชพิธีราชาภิเษกสมรสระหว่างพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๙ กับพระคู่หมั้น หม่อมราชวงศ์ สิริกิติ์ กิติยากร (พระนามเดิมของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ) ณ วังสระปทุม ในวันที่ ๒๘ เมษายน และ (๒) ภาพยนตร์พระราชพิธีบรมราชาภิเษก เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติเป็นพระเจ้าแผ่นดินโดยสมบูรณ์ ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ในวันที่ ๕ พฤษภาคม – ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นของขวัญพระราชทานสุดพิเศษสำหรับประชาชนชาวไทยของพระองค์ที่ไม่มีโอกาสได้เห็นพระราชพิธีทั้งสองนั่นเอง

นับตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ ก็กลายเป็นที่นิยมของชาวไทย ทำรายได้ถล่มทลายทุกชุดที่ออกฉาย เอาชนะทั้งหนังไทยและเทศทุกเรื่องที่กำลังลงโรงฉายอยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน โดยภาพยนตร์ชุดหนึ่งจะมีความยาวประมาณ ๒ ชั่วโมงไม่ต่างจากหนัง ๑ เรื่อง และออกฉายโดยเฉลี่ยปีละ ๑ ชุด (บางปีก็ ๒ ชุด) แต่ละชุดจะประมวลภาพพระราชกรณียกิจ รัฐพิธี พระราชพิธีที่สำคัญ ภาพการเสด็จพระราชดำเนินเยือนราษฎรทั่วราชอาณาจักร หรือการเสด็จฯ สานสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศ พ่วงเสริมเข้าไปด้วยบทบรรยายที่ประณีตแนบเนียนไปกับภาพและเนื้อหา

ที่มา : หนังสือ ‘โครงการศึกษาเพื่อการอนุรักษ์ภาพยนตร์ส่วนพระองค์’

หน้าที่ของฝ่ายภาพยนตร์ส่วนพระองค์

แรกเริ่มงานภาพยนตร์ส่วนพระองค์ก็เป็นเพียง ‘กองงาน’ เล็กๆ ที่สังกัดอยู่กับกองธุรการ ก่อนจะค่อยขยับขยายภาระหน้าที่และบุคลากรเป็น ‘ส่วนภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ จนมาเป็น ‘ฝ่ายภาพยนตร์ส่วนพระองค์’ สังกัดกองงานส่วนพระองค์ดังเช่นทุกวันนี้ โดยตลอดระยะการพัฒนาของฝ่ายภาพยนตร์ส่วนพระองค์นั้น ก็จะมี แก้วขวัญ วัชโรทัย อดีตเลขาธิการพระราชวังเป็นผู้ควบคุมดูแลอยู่ตลอด ในฐานะของช่างภาพยนตร์ส่วนพระองค์คนแรก โดยภารกิจหลักๆ ของเจ้าหน้าที่ในหน่วยงานคือ การตามถ่ายพระราชกรณียกิจประจำวันของในหลวงรัชกาลที่ ๙ และพระบรมวงศานุวงศ์ มีเจ้าหน้าที่ฉายไฟ บันทึกเสียง ล้างฟิล์ม แล้วตัดต่อประมวลออกมาเป็นภาพยนตร์อย่างรวดเร็ว โดยแม้ไม่ต้องผ่านขั้นตอนการขออนุญาตจากกรมตำรวจเหมือนภาพยนตร์ทั่วไปในตอนนั้น แต่ก่อนที่ทุกชุดจะได้ออกฉายก็ต้องผ่านการตรวจงานอย่างละเอียดรอบคอบโดยพระองค์เอง พระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ รวมถึงองคมนตรีเสียก่อน

“สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท่านทรงพระเมตตาพสกนิกรของท่าน ท่านทรงทำอะไรก็ทรงมีพระประสงค์ให้ประชาชนได้รู้ได้เห็นด้วย… สาเหตุสำคัญที่ทำให้ปวงชนชาวไทยรักเจ้านายคือ ท่านทรงนึกถึงว่าเขาอยากดู ต้องให้เขาดู และพระราชทานพระบรมราชานุญาต” นายแก้วขวัญเล่า

ที่มา : หนังสือ ‘เสด็จฯ เยือนญี่ปุ่น’ (ในปี ๒๕๐๖) โดย ฝ่ายประชาสัมพันธ์และเผยแพร่ สำนักพระราชวัง

การริเริ่มอนุรักษ์ฟิล์มภาพยนตร์ส่วนพระองค์

อย่างไรก็ดี เมื่อเวลาผ่านไป ฟิล์มที่มีอายุเก่าแก่ก็เริ่มผุพังและเสื่อมสภาพ แม้ทางฝ่ายภาพยนตร์ส่วนพระองค์จะเก็บรักษาฟิล์มทั้งหมดเอาไว้โดยพยายามควบคุมอุณหภูมิและความชื้นตามมาตรฐานก็ตาม หากไม่ซ่อมแซมหรือนำมาอนุรักษ์ตามมาตรฐานสากล ผลงานที่บันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ตลอดครึ่งศตวรรษเหล่านี้ก็จะหายไปอย่างไม่อาจกู้คืน เมื่อราวๆ ปี พ.ศ. ๒๕๔๕-๒๕๕๐ หอภาพยนตร์ (องค์กรมหาชน) (ซึ่งยังเป็น ‘หอภาพยนตร์แห่งชาติ’ สังกัดกรมศิลปากร ในเวลานั้น) จึงได้รับมอบหมายภารกิจให้เข้าไปศึกษาวิจัยตรวจสภาพฟิล์มภาพยนตร์ส่วนพระองค์ ดำเนินการซ่อมแซม และเสนอแนะการอนุรักษ์ฟิล์ม จนคณะกรรมการอนุรักษ์ฯ ได้มีการจัดตั้งอาคารสำหรับจัดเก็บฟิล์มเหล่านี้ขึ้นมาโดยเฉพาะ ภายในบริเวณสนามเสือป่า พระราชวังดุสิต เมื่อปี ๒๕๕๐

โดม สุขวงศ์ ผู้อำนวยการ หอภาพยนตร์ (องค์กรมหาชน) แสดงความเห็นว่า “ถ้ามองจากปัจจุบัน ภาพยนตร์ส่วนพระองค์ค่อยๆ สะสมจากปี ๒๔๙๓ ทุกปีๆ ลองคิดดูนะ ถ่ายเกือบจะทุกวัน วันละ ๒-๓ ม้วน มันกลายเป็นกรุมหาศาล กลายเป็นหนังเป็นแสนเป็นล้านฟุต เพราะฉะนั้น มันเก็บประวัติศาสตร์ที่จะเรียกว่าเป็นจดหมายเหตุเกือบจะรายวันมาเรื่อยๆ จนมาปัจจุบันก็ยังมีอยู่ ในแง่ปริมาณก็ถือว่ามหาศาล ในแง่ความสำคัญก็บันทึกรัชสมัยของพระองค์อยู่ในนั้น เป็นมรดกความทรงจำของชาติในยุคของพระองค์ท่าน”

 

(เรียบเรียงจากบางตอนของบทความ ‘ภาพยนตร์ส่วนพระองค์ : รัชสมัยของรัชกาลที่ ๙ บนแผ่นฟิล์ม’ ใน ‘หนังไทยในรัชกาลที่ ๙’ – นิตยสาร ไบโอสโคป ฉบับพิเศษ ธันวาคม ๒๕๕๙)

 

พบ ‘หนังไทยในรัชกาลที่ ๙’ ในราคาเพียง ๔๙ บาทได้ที่บูธ N10 โซน C1 ในงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ ๒๒ ระหว่างวันที่ ๑๘-๒๙ ตุลาคมนี้ ตั้งแต่เวลา ๑๐.๐๐ – ๒๑.๐๐ น. ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ หรือสั่งซื้อได้ ที่นี่